محمد بن هندوشاه نخجوانى
پيشگفتار 41
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )
ذيقيمتى ، ميآورد و به بعضى از اشكال مالكيت ارضى ، از جمله زمينهاى ديوان ، املاك سلطان ، اراضى موقوفه ، اقطاع ، سيورغال ، زمينهاى خصوصى فئودالها و غيره فصل مخصوصى را اختصاص ميدهد . بعضى از انواع اين اراضى همانطور كه در بالا ذكر شد ، در اختيار ديوان قرار داشت و مالياتها و خراجات آنها تحويل ديوان ميگرديد . همانطور كه در نوشتههاى خود متذكر شدهايم ، در اثر هجومها و استقرار تسلط فئودالهاى كوچنشين مغول در سيستم مالكيت ارضى و مناسبات فئودالى قرون سيزدهم - چهاردهم وضع بسيار بغرنج و سردرگمى بوجود آمد . در سيستم مالكيت ارضى نسبت بدوران قبل از مغول تغييرات كاملا مؤثرى انجام گرفت كه در نتيجه در تركيب طبقه حاكمه و حيات اقتصادى متصرفات مغول نيز دگرگونيهائى بوجود آورد . با در نظر گرفتن وضع پيچيدهاى كه در آن دوران پديد آمده بود بى مورد نيست دربارهء آن حقايق تاريخى كه تغييراتى در كليّه شئون زندگى اجتماعى - اقتصادى و توليدى ايجاد كرده بود بطور مختصر اشاره نمائيم . چنان كه معلوم است ، هنگام هجوم مغولهاى كوچنشين بكشورهاى متمدن اكثريت اهالى شهرها ، دهات و قلاع متصرفه كه در برابر مهاجمين سخت مقاومت ميورزيدند بيرحمانه بقتل رسيده و يا ببرده تبديل شدند . اموال آنها در معرض چپاول قرار گرفت بخصوص كه كوچنشينان در اين امر ذينفع بودند و براى آن جنگ